Materieel '54 (deel 1)

De Hondekoppen zijn gebouwd in de jaren 1956-1962. Er waren tweerijtuigstellen (321 t/m 365 en 371 t/m 393) en vierrijtuigstellen (711 t/m 757 en 761 t/m 786; bij latere hernummeringen ontstonden de nummers 758 en 787 t/m 791).

De treinstellen waren zwaar gebouwd. Daardoor hadden ze een uitstekende wegligging, maar snel accelereren was er niet bij. Ze waren dan ook minder geschikt voor de stoptreindienst. Er waren nogal wat onderlinge verschillen tussen de gebouwde subseries: met draairamen of schuiframen, met gewone of enkelbenige stroomafnemers, met of zonder trapjes op de neus van de cabines. En een heikel punt toen ze gesloopt gingen worden: met of zonder asbestisolatie.

Aanvankelijk waren de treinstellen groen met een rode balk op de neus. Later kregen ze een lichtgele snor. In de jaren zeventig werden ze NS-geel geschilderd. Daarbij verloren ze ook het treinstelnummer in het tyfoonrooster op de neus, voor zover die nummers al niet eerder waren verdwenen. Ook kregen alle treinstellen een derde frontsein op de neus.

In 1970 werd het door brand vernielde vierrijtuigstel 776 omgebouwd tot treinstel 1970 (met extra eerste klas). Vanaf 1972 werden nog 19 vierrijtuigstellen aangepast, met stoelen in coach-opstelling. Deze kregen een blauwe band om de ramen. Deze treinstellen werden genummerd in de serie 1700; met de instroom van locs serie 1700 (vanaf 1991) werden ze weer teruggenummerd in de serie 700. De "gewone" Hondekoppen werden eveneens aangepakt: zo kregen ze een omroepinstallatie en centrale deursluiting. Ook zij werden geel geschilderd, maar nu met schuine blauwe banen die voor reclamedoeleinden waren gedacht.

De laatste treinstellen gingen in 1996 uit dienst. Treinstel 766 bevindt zich in rijvaardige toestand bij de Stichting Mat'54 Hondekop-vier. Voor het Spoorwegmuseum is treinstel 386 bewaard gebleven. Treinstel 375 bevindt zich tegenwoordig in het verkeerspark Assen. Een kop van treinstel 382 bevindt zich in het museum van Riekje Buivenga.

Het Vrije Volk, 10 augustus 1955: "De Nederlandse Spoorwegen nemen in 1956 een groot aantal nieuwe treinstellen in gebruik. Het zijn 248 electrische rijtuigen, die door de Nederlandse industrie worden geleverd. Er komen 47 treinstellen met vier rijtuigen en 30 stellen met twee rijtuigen. Het bijzondere kenmerk van de nieuwe treinstellen is dat de cabine van de machinist niet meer voor in de neus is ingebouwd, maar iets naar achteren en veel hoger. Hierdoor krijgt de bestuurder een veel ruimer overzicht van de baan dan tot dusverre het geval is, terwijl voorts zijn veiligheid beter gewaarborgd wordt. De inrichting van de reizigerscoupé's zal dezelfde zijn als die van de nieuwste doorgangsrijtuigen voor getrokken rijtuigen, die op het ogenblik in de expresstreinen o.a. naar Maastricht rijden."

Het Vrije Volk, 7 februari 1964: onder de kop "TT-race van spoorwegen" verscheen een bericht over de proefrit die de dag daarvoor plaatsvond tussen Alkmaar en Heerhugowaard. Hierbij reden twee treinen naast elkaar. Al spoedig kon de uitgenodigde pers constateren dat de ene trein ver achterraakte bij de andere trein: "een blinkend nieuwe met brede gele banden op neus en flanken". Die nieuwe trein was treinstel 505, dat bijna twee keer zo snel optrok als de Hondekop op het andere spoor.

Amsterdam Amstel, 1963. Rob de Nijs steekt zijn hondekop uit een Hondekop. Op het perron staan The Lords. Repro uit mijn Vendex-schoolagenda 1964-65.

Bilthoven, 3 mei 2003. Ik zit in de eersteklascoupé die ik in 1993 heb gekregen van Rob den Besten, president-directeur van de NS. Rechts een eerste-klascoupé van treinstel 766 (Roosendaal, 4 juli 2004).

Met de kindertrein op reis! Prentbriefkaart. Een postzegel van 4 cent was in 1961 nog voldoende.

Hondekop onder bordessein. Naar een ontwerp van Edward Bary.

Uit "Treinen" (1983)

Utrecht, Spoorwegmuseum, 5 september 2009. Ontwerp van Allan voor een elektrisch driewagenstel, circa 1954. De kop is gebaseerd op het ontwerp van de Duitse V200. Uiteindelijk viel de keus van NS op het ontwerp van Werkspoor, waarbij de kop van de NS 1200 als voorbeeld diende. Dit werd de bekende Hondekop.

Het ontwerp van Werkspoor. Ook Beijnes had op verzoek van NS een ontwerp ingediend; dat had een wat spitsere neus.
De fraaie modellen en windtunnelmodellen van het Spoorwegmuseum staan achter spiegelglas en zijn daardoor zeer moeilijk te fotograferen. Voor deze foto's heb ik een polarisatiefilter gebruikt.

Railmagazine, Speciaalnummer 9. Elektrisch stroomlijnmaterieel '46, '54 en Benelux.
Martin van Oostrom. Stichting Railpublicaties, 1994.

Elektrische treinen in Nederland. Deel 2. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, tweede druk 1997. ISBN 9060139895. Dit deel beschrijft het stroomlijnmaterieel 1940, 1946, postrijtuigen Pec, materieel 1954 (Hondekoppen) en het Beneluxmaterieel uit 1957.

Hondekoppen en Muizeneuzen. Door Carel van Gestel e.a. Uitg. de Alk, Alkmaar, 2003. ISBN 9060132173. Dit boek is een aanvulling op deel 2 van "Elektrische treinen in Nederland."

Mat'54 in kleur. Uitgave van de Stichting Mat'54 Hondekop-Vier, verschenen in februari 2002. Het boekje toont alle kleurvarianten waarin de Hondekoppen hebben rondgereden, inclusief de speciale beschilderingen aan het eind van hun loopbaan.

Materieelgids Mat '54. Met bedieningsvoorschriften en aanwijzingen voor het verhelpen van storingen. Uitg. Nederlandse Spoorwegen, 1994. Wie zo'n gids heeft bestudeerd, rijdt er zo mee weg!

vorige       start       omhoog