Speelfilms

Wien Prater, 2 september 1973. Het reuzenrad, dat in 1896 door de Engelse ingenieur Walter B. Basset is gebouwd. Ook in Chicago, Londen, Blackpool en Parijs bouwde hij in die tijd reuzenraden, maar die zijn kort daarna weer gesloopt. In 1945 is het oorspronkelijke rad tijdens oorlogshandelingen verbrand, maar in 1947 was het alweer opgebouwd. In de film The Third Man uit 1949 speelt zich een beklemmende scene af in het rad. Klik hier voor de titelmuziek, gespeeld door Anton Karas op citer. Het nummer is ook bekend als de Harry Lime Theme.

Op 27 mei 2005 zijn we naar de bioscoop geweest. Vera Drake, een draak van een film. Excuseer de woordspeling. Engeland, 1950. Een eenvoudige vrouw maakt huizen schoon en pikt op vrijdagmiddag nog even de baarmoeder mee van ongewenst zwangere vrouwen. Gewoon een spuit met zeepsop erin, wat een levensgevaarlijke methode is. Maar het gaat heel lang goed, totdat een van die vrouwen ziek wordt en op het nippertje niet overlijdt. Waarna een huilerige Vera Drake, die deze abortussen geheel belangeloos heeft uitgevoerd, tot een pittige gevangenisstraf wordt veroordeeld.

Op 14 oktober 2006 ben ik met vrouw en dochters Zwartboek gaan zien in City, Utrecht.
Synopsis: De film speelt zich af in 1944. Jonge joodse vrouw (Carice van Houten) zit ondergedoken op een boerderij, maar boerderij wordt per ongeluk gebombardeerd terwijl zij verderop ligt te zonnen. Nu heeft ze geen dak meer boven haar hoofd, maar gelukkig krijgt ze hulp. Ze komt na een paar spannende gebeurtenissen in het verzet terecht, en daarna gebeuren er nog veel meer spannende dingen. Maar in de eerste minuten van de film komen we al te weten dat ze de oorlog overleeft, net als haar vriendin (Halina Reijn).

Vanzelfsprekend lette ik vooral op de scenes die met spoorwegen verband hielden. Ik had mijn geheime cameraatje paraat, maar dat is helaas niet zo snel ingesteld. Toch heb ik wat screenshots kunnen maken. Een sterk punt van deze film is, dat de muziek niet is gecomponeerd door Rogier van Otterloo, want Rogier van Otterloo is dood. Willem Breuker vertelde in een interview over een voetbalwedstrijd waarbij hij en zijn muzikanten tegen het team van Rogier van Otterloo speelden. Vijf minuten na het begin van deze vriendschappelijke wedstrijd had Rogier van Otterloo al iemand een gebroken been geschopt. En de muziek van Rogier van Otterloo krijg je ook nooit meer uit je kop.

Deze boerderij bij Hardenberg moest toch worden gesloopt. Dan kun je hem net zo goed opblazen, want dat is leuk voor de film. Het moest er wel echt uitzien, dus werd het dak bedekt met plastic dakpannen, want die vliegen verder weg dan gewone dakpannen. En inderdaad vlogen de dakpannen erg ver weg. Dat heb ik niet kunnen fotograferen. Wel de brandende boerderij. Let op de klassieke brandweerwagen. De scene had heel goed zonder gekund, maar Paul Verhoeven is een perfectionist.

Carice van Houten komt via Thom Hofmann in het verzet terecht. Aan de VPRO-gids vertelde Thom Hofmann over het perfectionisme van Paul Verhoeven: "Alles klopte tot in detail. Een bevrijdingsdag met 1200 figuranten; allemaal geknipt en geschoren, met allemaal pakken uit Londen. Originele tanks, tot in Tsjechië en Italië hebben ze die opgehaald. Auto's met Haagse nummerborden. Geweldig!"

De trein, met daarin Thom Hofmann en Carice van Houten, loopt station Haarlem (moet Den Haag voorstellen) binnen. Daar lopen 500 figuranten rond, alle details kloppen. Behalve dan de trein zelf: een Duitse sneltreinloc met Belgische eersteklasrijtuigen. Zo'n trein zag je in 1944 echt niet door Nederland rijden. Ook aan witte tegels langs de perronrand deden ze toen nog niet. Filmmaker Alex van Warmerdam geeft in een interview in de Volkskrant meer voorbeelden. Zo dragen de nazi's veel te ruime pakken, "terwijl je veel kan zeggen van de nazi's, maar die uniformen zaten perfect."

Sebastian Koch speelt de Duitser met wie Carice van Houten het aanlegt om het verzet aan informatie te helpen. Het is wel een nazi, maar geen slechte Duitser. Hij verzamelt zelfs postzegels. In de achtergrond een Belgisch rijtuig.
In de film wemelt het van de bekende Nederlandse acteurs, maar uitgerekend Rijk de Gooijer ontbreekt. Terwijl dat toch de beste Nederlandse acteur is die foute Duitsers kan spelen. In de film Soldaat van Oranje (ook van Paul Verhoeven, maar met muziek van Rogier van Otterloo) speelde hij een nazi die iemand moest martelen door met een slang water in diens anus te spuiten. De acteur ligt op zijn buik, Rijk de Gooijer staat er in zijn Duitse uniform naast, houdt de slang omhoog en vraagt: "normaal of super?" Het heeft daarna nog een hele tijd geduurd voordat deze scene er goed op stond.

Zwartboek, boeiend! De film zou eigenlijk "het zwarte boekje" moeten heten, naar het notitieboekje dat tegen het eind van de film een belangrijke rol speelt. Maar dat klinkt natuurlijk niet zo lekker als "zwartboek". Ik begreep de titel van de film pas veel later uit een tv-interview met Thom Hofmann.

Geldermalsen, 24 juni 2006. Een trein van de SSN wordt gereed gemaakt voor een opname voor de film Zwartboek van regisseur Paul Verhoeven. Dit zal een van de laatste opnamen zijn geweest, want de film ging op 14 september in première. De opnamen met acteurs, in de rijdende trein, waren al eerder gemaakt op de Halve Zolenlijn, waarbij de Belgische rijtuigen tussen twee 6400'en zaten. Foto's Aad Vis.

Alleen al met het monteren van de camera en de microfoon is men drie uur bezig geweest. De rijdende trein is in de film slechts enkele seconden te zien. De opnamen zijn gemaakt op het bovenleidingloze gedeelte van de Betuwelijn, in de boog tussen Vork en Elst. Foto's Mitchell Bäcker.

Deze filmdag moet tienduizenden euro's hebben gekost. Maar dan heb je ook wat. Paul Verhoeven (geel vest) is een perfectionist, die geen genoegen neemt met een archieffilm van een stoomtrein. Jammer is wel dat die hele stoomtrein niet klopt, want in 1944 reden er echt geen Duitse sneltreinlocs met Belgische eersteklasrijtuigen door Nederland. Foto Aad Vis.

Perron Bunnik, 5 juni 2007.

Audrey Hepburn tijdens opnamen van de film "Funny Face" (Grappig Gezicht) in 1957. Ze staat voor loc 232U1, de laatst gebouwde sneltreinstoomloc van de SNCF, nu te zien in Cité du Train, Mulhouse. Rechts een affiche in dat museum, over de film "Le Train" (De Trein) uit 1964, waarin Burt Lancaster de hoofdrol speelt. De film speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog. Duitsers proberen een trein met Franse kunstschatten de grens over te krijgen. Gelukkig wordt dit plan verijdeld. Hierbij komen wel de nodige Franse gijzelaars om het leven. Een aardig detail is dat Burt Lancaster tijdens de film eigenhandig de locomotief bestuurt, wat hem tijdens de vertoning voor een zaal Franse machinisten een applaus opleverde.

Stills uit een UFA-film, waarschijnlijk gemaakt voor de Tweede Wereldoorlog. Stoere Duitse mannen voeren een
gevaarlijke operatie uit rond een Chinese trein. Dat wil zeggen, het is een volbloed Pruisische locomotief (G10, Baureihe 57.1) waar wat Chinese tekens op zijn geschilderd. Een eenvoudige vonkenvanger op de schoorsteen zorgt voor de finishing touch. De foto's zijn goedgekeurd door de Nederlandse Rijksfilmkeuring. Foto's collectie Nico Spilt.

Beeld uit de film "Het bittere kruid", vanaf tv-scherm gefotografeerd door Jeroen Kooij.
Duitse soldaat controleert Ausweis van Nederlandse treinreizigers. We hebben het hier al eens gehad over de speelfilm Zwartboek van Paul Verhoeven, die zich afspeelt in de Tweede Wereldoorlog en waarin een trein voorkomt waar weinig van klopt. Een andere Nederlandse regisseur, Kees van Oostrum, maakte het in zijn film "Het bittere kruid" (1985) nog bonter: die laat een trein zien die pas na de oorlog is gebouwd. Het had misschien geholpen als hij de gele snor had vervangen door een rode bies; dan had dit treinstel mat'46 nog wel kunnen doorgaan voor een mat'40. De film is gebaseerd op het gelijknamige, autobiografische boek van Marga Minco. De schrijfster was bepaald niet gelukkig met de dramatische ingreep van de regisseur, die de joodse hoofdpersoon verliefd liet worden op een NSB'er. Tja, de Nederlandse speelfilm. Een ander hoogtepunt is de film "Het meisje met het rode haar", die zich ook in de oorlog afspeelt, en waarin opeens de Hoogovensexcursietrein opduikt.

Frenzy

In de film Frenzy van Hitchcock, die de KRO vorige week maandag uitzond, is niet alleen de centrale verkrachtings- en wurgscene ernstig verminkt, zoals de Volkskrant schreef in Dag In Dag Uit van 16 augustus. Ook in het begin van de film is flink het mes gezet, namelijk het onderdeel waarin een slechts in stropdas gehulde dame op de Theems ronddobbert. In een moeite door heeft men daarbij de handtekening van de master of suspense - de scene waarin Hitchcock zelf een paar seconden in beeld komt - eruit gesloopt; misschien omdat de betreffende censor zich toch een beetje voor zijn schanddaden schaamde. Verder is er bijna niets overgebleven van de scene waarin de moordenaar wanhopige pogingen doet zijn dasspeld los te peuteren uit de hand van een inmiddels stijf geworden lijk. Ik geef toe: niet direct beelden waarbij je rustig een zak chips leeg vreet. Ik kan me dan ook wel voorstellen dat de KRO - wanhopig op zoek naar een nieuwe katholieke identiteit - zijn kijkertjes een beetje in bescherming wil nemen, maar zend zo'n film dan helemaal niet uit!

Niet-gepubliceerde brief, 20 augustus 1990. Ik heb een reactie van de KRO gekregen, maar die zit ergens in een doos.

Wattman. Gebaseerd op een strip van Willy Vandersteen. Standaard Uitgeverij, Antwerpen 1994. Speelduur 25 minuten. "Wattman" is de naam voor de bestuurder op Belgische (en Franse) stadstrams. Suske en Wiske en hun vrienden beleven een spannend avontuur op een antiek trammetje.

Titfield-Express. "Ein heiterer Unterhaltungsfilm" uit de EK-Eisenbahn-Videothek. 80 minuten nagesynchroniseerde Engelse acteurs. Het is even wennen... De originele titel luidt The Titfielt Thunderbolt.

vorige       start       omhoog